Chủ động phòng ngừa, không để dịch bệnh thủy sản phát sinh và lây lan diện rộng
Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật thủy sản năm 2026 trên địa bàn thành phố Cần Thơ được xây dựng trên cơ sở thực hiện Văn bản hợp nhất số 39/VBHN-BNNMT ngày 11/8/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật thủy sản. Theo đó, mục tiêu xuyên suốt của kế hoạch là chủ động triển khai đồng bộ, hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch bệnh theo chỉ đạo của Chính phủ và Bộ NNMT, nhằm ngăn chặn, khống chế kịp thời, không để dịch bệnh phát sinh, lây lan, góp phần bảo đảm sản xuất nuôi trồng thủy sản của thành phố phát triển ổn định và bền vững.
Kế hoạch đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền các cấp, các sở, ngành, tổ chức, cá nhân có liên quan trong công tác phòng, chống dịch bệnh thủy sản, từng bước thúc đẩy xã hội hóa công tác này. Việc phòng, chống dịch bệnh không chỉ gắn với mục tiêu bảo vệ sản xuất mà còn hướng tới bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phục vụ phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.
Một nội dung được nhấn mạnh là phát triển nuôi trồng thủy sản theo quy hoạch, bảo đảm điều kiện an toàn dịch bệnh, đáp ứng các quy định về nuôi trồng thủy sản và an toàn thực phẩm của Bộ NNMT, đồng thời phù hợp với quy hoạch phát triển của thành phố Cần Thơ. Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu đẩy mạnh áp dụng cơ giới hóa, tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất và nuôi trồng thủy sản nhằm nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.
Trong quá trình tổ chức thực hiện, UBND thành phố yêu cầu các cấp, các ngành thực hiện nghiêm các quy định của Luật Thủy sản, Luật Thú y và các văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm sự chỉ đạo, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Công tác chuẩn bị nhân lực, vật tư, kinh phí và phương án ứng phó khi có dịch bệnh xảy ra được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc, nhằm bảo đảm khả năng phản ứng nhanh, xử lý kịp thời, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người nuôi.
Tăng cường tuyên truyền, tập huấn và giám sát dịch bệnh trên các đối tượng nuôi chủ lực
Theo kế hoạch, công tác thông tin, tuyên truyền và tập huấn được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người nuôi và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Thành phố sẽ tổ chức tuyên truyền sâu rộng bằng nhiều hình thức như tờ rơi, áp phích, băng rôn, video, thông tin trên đài truyền thanh, cổng thông tin điện tử của ngành nông nghiệp, với nội dung chính xác, kịp thời, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Nội dung tuyên truyền tập trung vào các biện pháp phòng, chống dịch bệnh thủy sản; thông tin về tình hình, tính chất nguy hiểm của các bệnh truyền nhiễm trên thủy sản; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành quy định phòng, chống dịch bệnh. Đặc biệt, công tác tuyên truyền về tiêu độc, khử trùng môi trường nuôi trồng thủy sản được xác định là nội dung trọng điểm, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh và lây lan mầm bệnh trong điều kiện môi trường biến động.
Song song với đó, thành phố tổ chức 2 lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng quản lý nông nghiệp cấp xã, tập trung vào kỹ năng giám sát, xác minh, báo cáo dịch bệnh và triển khai kế hoạch phòng, chống dịch. Công tác tập huấn cũng được mở rộng đến các cơ sở và hộ nuôi trồng thủy sản, lồng ghép phổ biến quy định về sản xuất, buôn bán, sử dụng thuốc thú y, hóa chất, kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, nhằm góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Về công tác giám sát dịch bệnh, kế hoạch xác định rõ các đối tượng và bệnh nguy hiểm cần theo dõi. Đối với tôm nước lợ, các bệnh được đưa vào diện giám sát bao gồm đốm trắng, đầu vàng, hội chứng Taura, hoại tử cơ, hoại tử cơ quan tạo máu, hoại tử gan tụy cấp tính và vi bào tử trùng. Đối với cá tra, trọng tâm giám sát là bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila. Cá rô phi được giám sát đối với bệnh do virus TiLV và bệnh do vi khuẩn Streptococcus spp.
Các địa điểm lấy mẫu được xác định cụ thể, bao gồm cơ sở sản xuất, kinh doanh giống; cơ sở nuôi thương phẩm; phương tiện vận chuyển giống nhập vào thành phố; cũng như các khu vực xảy ra hiện tượng thủy sản chết bất thường. Công tác giám sát lâm sàng được yêu cầu thực hiện thường xuyên tại các cơ sở nuôi, với trách nhiệm trực tiếp của chủ cơ sở trong việc theo dõi, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh và kịp thời báo cáo theo quy định.
Giám sát chủ động, kiểm soát giống và xây dựng cơ sở an toàn dịch bệnh
Nội dung nổi bật của Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật thủy sản năm 2026 là việc triển khai các chương trình giám sát chủ động và bị động với quy mô, tần suất và số lượng mẫu cụ thể. Đối với tôm giống, thành phố thực hiện giám sát các bệnh truyền nhiễm theo quy định về kiểm dịch động vật thủy sản, đồng thời giám sát bệnh vi bào tử trùng trên tôm giống nhập vào địa bàn.
Theo kế hoạch, tại các cơ sở sản xuất tôm giống, mỗi lô tôm trước khi xuất bán đều được lấy mẫu xét nghiệm, với tổng số 150 mẫu, tần suất 4 lần mỗi tháng trong 6 tháng. Hoạt động giám sát chủ động tại các cơ sở kinh doanh giống cũng được thực hiện 4 lần mỗi tháng, nhằm theo dõi sự lưu hành của các tác nhân gây bệnh nguy hiểm như virus đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp và vi bào tử trùng. Các lô giống không rõ nguồn gốc hoặc không có giấy chứng nhận kiểm dịch, nếu phát hiện dương tính với bệnh thuộc danh mục phải công bố dịch, sẽ bị xử lý và tiêu hủy theo quy định.
Đối với giám sát thụ động trên tôm nuôi, kế hoạch dự kiến thu khoảng 540 mẫu tại các xã, phường có hoạt động nuôi tôm, nhằm phát hiện sớm dịch bệnh và khoanh vùng xử lý kịp thời. Việc lấy mẫu được thực hiện khi có hiện tượng tôm chết bất thường, kết hợp quan trắc môi trường để xác định nguyên nhân và hướng xử lý phù hợp.
Song song với đó, thành phố triển khai giám sát xây dựng và duy trì cơ sở an toàn dịch bệnh theo Quyết định số 434/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Tại các vùng nuôi tôm trọng điểm, như xã Trần Đề và phường Khánh Hòa, chương trình giám sát tập trung vào các bệnh đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp và hoại tử dưới vỏ và cơ quan tạo máu, với số mẫu tối đa bằng 30% số ao đang nuôi và tần suất lấy mẫu 10 lần trong 6 tháng, tổng cộng 200 mẫu tôm.
Đối với thủy sản nuôi nước ngọt, kế hoạch thực hiện giám sát chủ động trên cá tra tại 15 cơ sở nuôi và ương giống, với tổng số 180 mẫu cá được lấy trong 6 tháng để xác định mức độ cảm nhiễm bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết. Cá rô phi được giám sát với 20 mẫu nhằm phát hiện virus TiLV và vi khuẩn Streptococcus spp. Công tác chẩn đoán, xét nghiệm được yêu cầu thực hiện kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh, nhằm phục vụ xử lý nhanh và hiệu quả.
Bảo đảm nguồn lực, kinh phí và phân công trách nhiệm rõ ràng trong tổ chức thực hiện
Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật thủy sản năm 2026 quy định rõ về nguồn lực và kinh phí thực hiện. Theo đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm kinh phí cho các hoạt động như hỗ trợ người nuôi bị thiệt hại do dịch bệnh, lấy mẫu và xét nghiệm, mua sắm vật tư, hóa chất, tổ chức tuyên truyền, tập huấn, kiểm tra, giám sát và xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh.
Riêng ngân sách thành phố được bố trí cho các nội dung như tổ chức tập huấn, hội nghị, mua hóa chất phòng, chống dịch, nâng cao năng lực quản lý nhà nước ngành thủy sản và hỗ trợ xây dựng cơ sở an toàn dịch bệnh. Khi phát sinh dịch bệnh ngoài dự kiến, Sở NNMT có trách nhiệm phối hợp với Sở Tài chính tổng hợp nhu cầu kinh phí, báo cáo UBND thành phố xem xét, quyết định.
Ở cấp xã, ngân sách địa phương được sử dụng để hỗ trợ xử lý, khống chế dịch bệnh khi xảy ra trên địa bàn, bao gồm chi phí mua hóa chất, vật tư và hỗ trợ thiệt hại cho các cơ sở nuôi có thủy sản buộc phải tiêu hủy theo quy định. Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm tự bố trí kinh phí để thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch, vệ sinh, khử trùng định kỳ trong quá trình sản xuất.
Về tổ chức thực hiện, Sở NNMT được giao vai trò chủ trì, phối hợp các sở, ngành và UBND xã, phường triển khai kế hoạch, theo dõi, kiểm tra và kịp thời tham mưu điều chỉnh giải pháp phù hợp với diễn biến thực tế của dịch bệnh. Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư là đơn vị trực tiếp triển khai các nội dung chuyên môn, từ giám sát dịch bệnh, kiểm dịch, cung ứng hóa chất đến hướng dẫn xây dựng cơ sở an toàn dịch bệnh.
Các sở, ngành liên quan như Sở Tài chính, Sở Công Thương, Công an thành phố, Sở Xây dựng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được phân công phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ, nhằm bảo đảm kiểm soát vận chuyển, bình ổn thị trường, tuyên truyền và xử lý vi phạm trong lĩnh vực thủy sản. UBND xã, phường chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch cụ thể tại địa phương, bố trí nguồn lực và trực tiếp chỉ đạo công tác phòng, chống dịch trên địa bàn.
Với hệ thống giải pháp đồng bộ, phân công rõ ràng và nguồn lực được chuẩn bị từ đầu năm, Kế hoạch phòng, chống dịch bệnh động vật thủy sản năm 2026 của thành phố Cần Thơ được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát hiệu quả dịch bệnh, bảo vệ sản xuất nuôi trồng thủy sản, nâng cao giá trị và tính bền vững của ngành thủy sản địa phương trong bối cảnh yêu cầu an toàn dịch bệnh ngày càng cao.
Hải Đăng